fbpx

W ostatnim wpisie przybliżyłam Wam tematykę zachowku. Wpis ten możecie znaleźć TUTAJ. Dzisiaj chciałabym przedstawić Wam kolejny temat, który wiąże się z tematyką prawa spadkowego i w praktyce budzi wiele emocji oraz pytań – wydziedziczenie.

Rozmawiając z klientami czy prowadząc szkolenia, często spotykam się z błędnym rozumieniem tego, czym jest wydziedziczenie. Wiele osób myśli, że wydziedziczenie polega na tym, że sporządzając testament, daną osobę (na przykład członka naszej rodziny) pomijamy. Kolokwialnie mówiąc – nic tej osobie “nie zapisujemy”. Oczywiście, w takiej sytuacja ta osoba nie będzie powołana do spadku, nadal jednak, jeśli będzie ona członkiem naszej najbliższej rodziny, będzie miała ona prawo domagać się zachowku od pozostałych spadkobierców.

I to właśnie w tym celu powstała instytucja wydziedziczenia, czyli pozbawienia kogoś prawa do zachowku. Dla przypomnienia – zachowek należy się naszym najbliższym, a więc zstępny, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Jeżeli w testamencie nie zostawiliśmy naszej niezbyt lubianej siostrzenicy brylantowego pierścionka, który tak bardzo jej się podobał, nie będzie ona miała prawa do zachowku.

Wydziedziczyć kogoś możemy tylko w określonych sytuacjach. I to kolejna rzecz, o której należy pamiętać. Pozbawienie naszego męża prawa do zachowku tylko dlatego, że już nieszczególnie darzymy go sympatią, to trochę za mało. Czy to, że pokłócimy się z naszą córką o to, że zamiast ślubu kościelnego wzięła ślub cywilny. Przesłanki, kiedy możemy zastosować takie rozwiązanie znajdziemy w art. 1008 Kodeksu Cywilnego.

Zgodnie z przepisem można naszego członka rodziny wydziedziczyć jeśli: 

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje on uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • dopuścił się on względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyjrzyjmy się bardziej dokładnie każdej z tych sytuacji:

Uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy.

Takimi zachowaniami będą między innymi:

  • prowadzenie działalności przestępczej i utrzymywanie się z niej
  • alkoholizm, narkomania
  • zaniedbywanie swojej rodziny

Pamiętać należy, że przesłanka ta zmienia się z biegiem lat oraz wraz ze zmianą realiów społecznych. Jeszcze kilkanaście lub kilkadziesiąt lat temu, za taką przesłankę mogłoby być uznane życie “bez ślubu” lub w związku homoseksualnym. Obecnie, tego typu przesłanki nie znalazłyby aprobaty.

Dopuszczanie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.

Jako przykłady takich zachowań możemy wymienić:

  • pobicie
  • znęcanie się psychiczne
  • publiczne ubliżanie spadkodawcy

Uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Będą to przede wszystkim:

  • uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego
  • brak opieki i troski nad spadkobiercą, który jest chory, niepełnosprawny itp.
  • zerwanie kontaktów z rodziną

W tym wypadku należy zwrócić uwagę, że w przepisie mowa jest o zachowaniu uporczywym. Nie mogą to być więc pojedyncze sytuacje, lecz takie które mają charakter wielokrotny, długotrwały, nieustanny.

W jaki sposób możemy dokonać wydziedziczenia?

Wydziedziczenie może nastąpić tylko i wyłącznie w testamencie. Oczywiście może to być dokument, w którym oprócz wydziedziczenia konkretnej osoby dokonamy również rozporządzenia naszym majątkiem na wypadek śmierci, czyli podzielimy nasz majątek. Aby pozbawić danej osoby prawa do zachowku powinniśmy określić także przyczynę takiej decyzji. Nie musimy tego robić bardzo precyzyjnie ale przyjmuje się, że nie możemy w testamencie “skopiować” przepisu ustawy (np. wydziedziczam mojego syna ponieważ uporczywie niedopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych) lecz powinniśmy taką okoliczność doprecyzować (np. wydziedziczam mojego syna ponieważ uporczywie niedopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych poprzez nie opiekowanie się mną mimo mojej choroby oraz zerwanie wszystkich kontaktów ze mną przeszło dziesięć lat temu). Aby mieć pewność, że nasz wola została dokładnie odzwierciedlona w testamencie warto jest skonsultować jego zapisy z prawnikiem oraz spisać go w formie aktu notarialnego. Często powiem przelewając na papier nasze myśli, jesteśmy przekonani o tym, że dokładnie oddają one nasz zamiar, jednak gdy po śmierci przychodzi kolej na odczytywanie intencji spadkodawcy zaczynają się kłopoty. Aby oszczędzić naszym bliskim problemów, poświęćmy więc trochę czasu na prawidłowe sporządzenie dokumentów.

W kolejnym wpisie przybliżę Wam zagadnienia związane ze zmianą zapisów w testamencie, jego odwołaniem oraz instytucją przebaczenia. Jeżeli macie jakieś pytania praktyczne związane z prawem spadkowym oraz wydziedziczeniem to chętnie na nie odpowiem.